Το μήλο είναι ένα από τα πιο γνωστά και αγαπημένα φρούτα στον κόσμο. Η ιστορία του όμως ξεκινά πολύ μακριά από τα σύγχρονα οπωροφόρα δέντρα και τις καλλιέργειες που γνωρίζουμε σήμερα.
Στα βουνά Τιεν Σαν της Κεντρικής Ασίας βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα κομμάτια αυτής της ιστορίας. Στις περιοχές του νοτιοανατολικού Καζακστάν και της Κιργιζίας εξακολουθεί να αναπτύσσεται άγρια η μηλιά του Sievers (Malus sieversii). Πρόκειται για το είδος που θεωρείται ένας από τους βασικούς προγόνους των σύγχρονων καλλιεργούμενων μήλων.
Για πολλά χρόνια η προέλευση του μήλου παρέμενε ένα επιστημονικό μυστήριο. Η γενετική έρευνα έδωσε σημαντικές απαντήσεις και έδειξε ότι δύο άγρια είδη έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη του σημερινού μήλου. Το Malus sieversii από την Κεντρική Ασία και το ευρωπαϊκό Malus sylvestris συνέβαλαν στη διαμόρφωση των ποικιλιών που καλλιεργούνται σήμερα.
Το άγριο μήλο που φυτρώνει ακόμη στα βουνά
Τα δάση της Malus sieversii εξακολουθούν να υπάρχουν στα βουνά του Τιεν Σαν. Το είδος πήρε το όνομά του από τον Γερμανό βοτανολόγο Johann August Carl Sievers, ο οποίος είχε καταγράψει τα άγρια δάση μήλων της περιοχής τον 18ο αιώνα.
Στη δεκαετία του 1930 ο Ρώσος επιστήμονας Nikolai Vavilov μελέτησε τα δάση της Κεντρικής Ασίας και υποστήριξε ότι το Καζακστάν αποτελεί την πατρίδα της μηλιάς του Sievers.
Η γενετική έρευνα ήρθε αργότερα να ενισχύσει αυτή την άποψη. Σε μελέτη που εξέτασε περισσότερες από 10.000 καλλιεργούμενες ποικιλίες μήλων, το 46% των δειγμάτων περιείχε γενετικό υλικό από τη μηλιά του Sievers. Το εύρημα αποτελεί σημαντική ένδειξη για τον ρόλο του είδους ως προγόνου των σύγχρονων καλλιεργούμενων μήλων.
Πώς το μήλο ταξίδεψε στον κόσμο
Το ταξίδι του μήλου από την Κεντρική Ασία προς άλλες περιοχές του κόσμου ξεκίνησε πολύ πριν από τη σύγχρονη γεωργία.
Αρχικά πουλιά και ζώα μετέφεραν τους σπόρους των μήλων στις πλαγιές των βουνών του Τιεν Σαν. Με την πάροδο των αιώνων όμως σημαντικό ρόλο απέκτησε και ο άνθρωπος.
Οι άνθρωποι μετέφεραν άγρια μήλα κατά μήκος του Δρόμου του Μεταξιού, συμβάλλοντας στη σταδιακή εξάπλωση του καρπού προς διαφορετικές περιοχές της Ασίας και στη συνέχεια προς την Ευρώπη.
Από αυτή τη μακρά διαδικασία προέκυψαν σταδιακά νέες καλλιέργειες και ποικιλίες. Έτσι το μήλο από έναν άγριο καρπό της Κεντρικής Ασίας εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα φρούτα παγκοσμίως.
Το μήλο είναι κομμάτι της ταυτότητας του Almaty
Η σύνδεση του μήλου με το Καζακστάν είναι τόσο ισχυρή ώστε έχει περάσει ακόμη και στο όνομα της μεγαλύτερης πόλης της χώρας.
Το Almaty βρίσκεται στους πρόποδες των βουνών όπου οι άγριες μηλιές αναπτύσσονται εδώ και αιώνες. Στην καζακική γλώσσα η λέξη «alma» σημαίνει μήλο και το όνομα Almaty συνδέεται παραδοσιακά με έναν τόπο πλούσιο σε μηλιές.
Η σχέση αυτή είναι εμφανής και στην ίδια την πόλη. Μήλα και μοτίβα μήλων συναντώνται σε μωσαϊκά, γλυπτά, τοιχογραφίες, διακοσμητικά στοιχεία και δημόσιους χώρους.
Η περιοχή απέκτησε με τα χρόνια και τις δικές της γνωστές ποικιλίες. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η Aport, μια μεγάλη ποικιλία με χαρακτηριστικό άρωμα που αναπτύχθηκε μέσα από επιλεκτικές διασταυρώσεις και καλλιέργεια.
Η οικογένεια του Ivan Sergeev καλλιεργεί την Aport εδώ και σχεδόν 20 χρόνια. Όπως περιγράφει ο ίδιος, τα μήλα έχουν ιδιαίτερα έντονο άρωμα και λεπτή φλούδα, γι’ αυτό και η συγκομιδή γίνεται με το χέρι.
Υπάρχει μάλιστα σημαντική διαφορά ανάμεσα στην Aport και τη μηλιά του Sievers. Η δεύτερη είναι άγριο είδος και τα δέντρα της μπορούν να ζήσουν περίπου 250 έως 300 χρόνια. Τα δέντρα της Aport έχουν μικρότερη διάρκεια ζωής που κυμαίνεται περίπου από 40 έως 70 χρόνια.
Η ανθοφορία που θυμίζει sakura
Η σχέση του Καζακστάν με τη μηλιά δεν περιορίζεται στην ιστορία και τη γεωργία. Κάθε άνοιξη η ανθοφορία της μηλιάς του Sievers μετατρέπει τις ορεινές περιοχές σε ένα εντυπωσιακό φυσικό θέαμα που συχνά συγκρίνεται με την περίφημη εποχή της sakura στην Ιαπωνία.
Στην περιοχή Zhetisu πραγματοποιείται κάθε χρόνο φεστιβάλ αφιερωμένο στην ανθοφορία της άγριας μηλιάς. Παραδοσιακές γιούρτες στήνονται στην περιοχή ενώ πραγματοποιούνται εκθέσεις χειροτεχνίας, εργαστήρια και παραδοσιακές αθλητικές δραστηριότητες.
Τα τελευταία χρόνια οι μηλεώνες γύρω από το Almaty έχουν εξελιχθεί και σε προορισμούς για επισκέπτες. Κατά την περίοδο της συγκομιδής μπορούν να περιηγηθούν στους οπωρώνες και να μαζέψουν μήλα απευθείας από τα δέντρα.
Στην πόλη πραγματοποιείται επίσης το Alma Fest, μια μεγάλη γιορτή της συγκομιδής όπου παραγωγοί φέρνουν τα μήλα τους από τους οπωρώνες της περιοχής.
Στη φετινή διοργάνωση μεταφέρθηκαν περισσότερα από 200 τόνοι μήλων, τα οποία παρουσιάστηκαν σε διαφορετικές μορφές, από φρέσκο χυμό και αποξηραμένες φέτες μέχρι μαρμελάδες και άλλα προϊόντα.
Έτσι ένα φρούτο που σήμερα θεωρούμε αυτονόητο στο καθημερινό μας τραπέζι έχει πίσω του μια ιστορία που ξεκινά από τα άγρια δάση της Κεντρικής Ασίας και περνά μέσα από τη φύση, τις μετακινήσεις των ανθρώπων και τον αρχαίο Δρόμο του Μεταξιού, μέχρι να φτάσει στις σύγχρονες μηλοκαλλιέργειες σε ολόκληρο τον κόσμο.
ΠΗΓΗ: Euronews
Σχόλια 0